Dunyoda shaxmat kuni har yili 20-iyulda nishonlanishi haqida bilarmidingiz? Quyida shaxmat haqida yanada qiziqarli ma'lumotlarni o'qing!
Shaxmat — dunyodagi eng qadimiy va eng mashhur intellektual o‘yinlardan biri bo‘lib, uning tarixi qariyb 1500 yildan ortiq davrni o‘z ichiga oladi. Shaxmat Hindistonda “chaturanga” nomi bilan paydo bo‘lgan va keyinchalik Fors, Arab xalifaligi hamda Yevropa orqali butun dunyoga tarqalgan.
Shaxmat doskasi 64 ta katakdan iborat bo‘lib, o‘yinni ikki nafar o‘yinchi 16 tadan dona bilan boshlaydi. Har bir donaning o‘ziga xos yurish qoidasi mavjud va bu o‘yinni strategik jihatdan juda murakkab qiladi.
Dunyodagi eng mashhur shaxmatchilardan biri Garri Kasparov bo‘lib, u 13 yil davomida jahon chempioni unvonini saqlab kelgan. 1997-yilda u IBM tomonidan yaratilgan Deep Blue kompyuteriga yutqazgan ilk jahon chempioni sifatida tarixga kirgan.
Shaxmat nafaqat sport turi, balki mantiqiy fikrlash, sabr-toqat va rejalashtirish qobiliyatini rivojlantiruvchi mashg‘ulot hisoblanadi. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, shaxmat bilan muntazam shug‘ullanish xotirani kuchaytiradi va qaror qabul qilish tezligini oshiradi.
Eng qisqa professional shaxmat partiyasi 2 yurishda (Fool’s Mate) yakunlangan bo‘lsa, eng uzoq rasmiy partiyalardan biri 269 yurishgacha davom etgan. Bu shaxmatning cheksiz kombinatsiyalar va variantlarga ega ekanini ko‘rsatadi.
Bugungi kunda shaxmat onlayn platformalar orqali yanada ommalashdi. Millionlab insonlar internet orqali shaxmat o‘ynaydi, musobaqalarda qatnashadi va jonli efirlarni tomosha qiladi. Shaxmat maktablari va to‘garaklari yoshlar orasida tobora mashhur bo‘lib bormoqda.
Boshqalar o'qimoqda: Ruchka haqida ehtimol siz bilmaydigan ko'plab faktlar
Qiziqarli shaxmat faktlari:
# Shaxmat Armanistonda maktab o'qitish dasturiga kiritilgan majburiy maktab fanidir.
# Eng uzun rasmiy shaxmat o'yini 1989 yilda bo'lib o'tgan, u 20 soat davom etgan va 269 ta yurishni o'z ichiga olgan.
# Bir shaxmat o‘yinida har bir harakatdan keyin 400 ta harakat bor.
# Bu o'yinda raqibni ikkita harakatda mot qilish mumkin.
# Shaxmat xotira funksiyasini yaxshilashning tasdiqlangan usulidir.
# Qo'lga olinmagan harakatlar soni bo'yicha jahon rekordi 100 ta bo'lib, 1992 yilda o'rnatilgan.
# Voyaga yetgan aholining taxminan 70 foizi hayotining bir bosqichida shaxmat o'ynagan va 605 millionga yaqin kattalar muntazam ravishda shaxmat o'ynashadi!
Boshqalar o'qimoqda: Ahmad Farg'oniy haqida faktlar
Shaxmat tarixidan ma'lumotlar:
# Shaxmat o'yini Hindistonda paydo bo'lgan deb ishoniladi, bu o'yin eramizning VI asriga qadar Chaturange deb atalgan.
# O'yin dastavval Hindistonda mashhur bo'lib, keyin Fors va arablarga tarqalgandir.
# Arablar "shoh o'ldi" deb tarjima qilingan "Shah Mat" atamasini kiritdilar. Keyin esa "checkmate" so'zi paydo bo'lgan.
# Arxeologlar O‘zbekistonda milodiy 760-yillarga oid fil suyagidan yasalgan o‘yin donalari va shaxmat artefaktlarini topdilar – shaxmat tarixi aslida uzoqqa borib taqalishi mumkin.
# Shaxmat oʻyini Gʻarbiy Yevropaga 1000-yillarda kirib kelgan.
# Taxminan 1475 yilda o'yinga o'zgartirishlar kiritildi va u o'zining hozirgi shakliga aylandi. Shuningdek, o'sha paytda rasmiy qoidalar paydo bo'la boshladi.
# 1749 yilda shaxmat bo'yicha birinchi standart qo'llanma shaxmat ustasi Fransua-Andre Danikan Filidor tomonidan yozilgan.
Boshqalar o'qimoqda: Xitoy haqida faktlar
Ma'lumotlar quyidagi manbadan tarjima qilindi va tahrirlandi:
Surat manbasi
Comments